Găgăuzia

Een ander Moldavië

Rij honderd kilometer naar het zuiden van Chișinău en de heuvels worden vlakker. De bossen maken plaats voor steppe, wijngaarden en zonnebloemen. En op straat hoort u een taal die eerder aan Istanbul doet denken dan aan Boekarest. Welkom in Gagaoezië. De mensen hier zijn orthodoxe christenen, maar hun moedertaal is een Turkse taal. Zij noemen hun streek Gagauz Yeri, het land van de Gagaoezen. Toch is het geen apart land: u rijdt er zonder enige grenscontrole binnen.

Kolonisten uit de Balkan

Waar de Gagaoezen precies vandaan komen, weet niemand zeker. Historici hebben meer dan twintig theorieën bedacht. Wat wel vaststaat, is hoe ze hier kwamen. In 1812 lijfde het Russische Rijk Bessarabië in. De Nogai-Tataren, die in de dorpen van de zuidelijke steppe woonden, moesten vertrekken. Tussen 1812 en 1846 haalde Rusland Gagaoezen uit het oosten van het huidige Bulgarije naar die lege dorpen. Zo ontstonden gemeenschappen in Comrat, Congaz en Avdarma.

Zes dagen republiek

De Gagaoezen leefden telkens onder een ander gezag. Eerst Rusland, daarna Roemenië, dan de Sovjet-Unie. Alleen in de winter van 1906 waren ze even op zichzelf. Tijdens een boerenopstand riep Comrat een eigen republiek uit. Na zes dagen was het voorbij. Aan het einde van de jaren tachtig kwam de vraag naar zelfbestuur terug. Na jaren van spanning nam het Moldavische parlement op 23 december 1994 een wet aan over het bijzondere statuut van Gagaoezië. Op 14 januari 1995 trad de autonomie in werking. De drieëntwintigste december is sindsdien een feestdag.

Steppe en wijn

Het landschap is open en droog. In de zomer verdort het gras, in de lente kleurt de steppe groen. De economie draait op de landbouw, en vooral op de wijnstok. De streek telt een twaalftal wijnhuizen. Daarnaast maakt men er zonnebloemolie, wol, leer en tapijten. Wie hier rondrijdt, ziet rij na rij wijnranken tot aan de horizon.

Comrat en Beșalma

Comrat is de hoofdstad van de autonomie, met ongeveer negentienduizend inwoners. Hier zetelen de gekozen gouverneur, de başkan, en de volksvergadering. Er zijn drie officiële talen: Roemeens, Gagaoezisch en Russisch. In het dorp Beșalma toont een museum de geschiedenis en de klederdracht van het volk, opgericht door Dmitri Kara Ciobanu. En in Vulcănești, de zuidelijkste stad van Moldavië, staat een obelisk uit 1849, ter herinnering aan een veldslag van 1770.

Een eigen stem

Bij de volkstelling van 2024 telde Gagaoezië iets meer dan honderddrieduizend inwoners. Ruim acht op de tien noemen zich Gagaoes. Politiek kijkt de streek vaak anders naar de wereld dan de hoofdstad. Bij het referendum over de Europese Unie in 2024 stemde ongeveer vijfennegentig procent hier tegen. Maar het verhaal is opmerkelijk. Een boerenvolk uit de Balkan, door een tsaar in de steppe gezet, kreeg zijn zelfbestuur uiteindelijk van een jonge Moldavische republiek.